MADENSEL KAYMALI YATAK MALZEMELERİ

ÜRÜN İLE İLGİLİ TEKLİF ALMAK İÇİN BURAYA TIKLAYIN.

a. Beyaz metal: Bir kalay alaşımı olan bu malzeme üç gruba ayrılabilir. Kalay miktarı yüksek olan (%80 veya daha fazla kalay); kurşun miktarı yüksek olan (%80 kurşun,%1 ila 12 kalay) ve kurşun ve kalay oranları ara değerde olan beyaz metaller.

Kalay ve kurşundan başka bu alaşımların yapılarında az miktarda antimon ve bakır bulunur. Babbitt olarak isimlendirilen en eski alaşımda %89,5 kalay, %8,8 antimon ve %1,7 bakır bulunur.

En iyi yatak malzemesi olan beyaz metalin yapısı, yumuşak bir kalay kütlesi içinde dağılmış sert kristaller şeklindedir. Bu yüzden mil malzemesiyle iyi bir eş çalışma özelliği ve gömme yeteneği gösterir. Korozyona ve aşınmaya dayanıklıdır. Sürtünme katsayısı oldukça küçüktür. Buna karşılık bu malzemenin sertliği, basınç ve yorulma mukavemetleri nispeten düşüktür ve bu özellikler sıcaklığın artmasıyla ani bir düşüş gösterir. Bu nedenle yüksek sıcaklıklarda beyaz metaller kullanılamaz.

Kurşun esasına dayanan beyaz metalin başlıca mahzuru, yağın oksidasyonu dolayısıyla oluşan organik asitlerin kurşunla kimyasal reaksiyona girmesi, yatakların aşınması ve yağ içinde bir tortu meydana getirmesidir. Buna karşılık kalay esaslı beyaz metallere göre daha ucuz olan kurşun esaslı beyaz metaller bazı yerlerde çok iyi sonuç vermektedir, örneğin, bileşiminde %15 antimon, %l kalay ve %1 arsenik bulunan beyaz metaller otomobillerde ve içinde %95 ile 99 kurşundan başka çok az miktarda kalay, kalsiyum ve alkalin madenler bulunan alaşımlar demiryou taşıtlarında başarı ile kullanılmıştır. DİN normuna göre beyaz metaller bileşenleri esas alınarak: Lg Sn 80 (% 80 Sn, % 12 Sb, %6 Cu; %2 Pb); LgSn80F (% 80 Sn, % 11 Sb, % 9 Cu); LgPbSn 5 (%5Sn, % 15,5 Sb, % 1 Cu, % 78,5 Pb); LgPbSn 10(% 10 Sn, % 15,5 Sb, %1 Cu, %73,5 Pb) şeklinde simgelenmektedir.

Genellikle beyaz metaller, çelik veya bronzdan yapılmış bir burç (zarf) üzerinde kalınlığı 0,3 ile 1 mm civarında olan ince tabakalar halinde kullanılır; bu tabakalar döküm,oresleme veya elektro kaplama yöntemiyle meydana getirilmektedirler. Eski bir yöntem olan dökümde, beyaz metal tabakası temel burca, kırlangıç kuyruğu denilen yöntemle bağlanır. Bu yöntemde beyaz metal tabakasının kalınlığı s=1…3mm dir. Çelik zarf üzerinde presleme ile çok ince bir tabaka (s < 1 mm) olarak kullanıldığında, özellikle dinamik zorlanmalarda yatağın ömrü artar. Ayrıca çelik zarf üzerinde, kalınlığı beyaz madene göre dört kez büyük olan kurşun bronzu tabakası ve bunun da üzerinde ince bir beyaz maden tabakası bulunan ve üç tabakalı yatak (bileşik yatak) denilen yatak sisteminden çok iyi sonuçlar alınmıştır.
madensel+kaymali+beyaz+metal+yatak

b. Bakır alaşımları: Bakır esasına dayanan yatak malzemelerinin ana kütlelerini sert bakır oluşturur. Diğer alaşım elementlerinin yumuşak kristalleri ise bu sert ana kütle içinde yayılmış durumdadır. Bakır alaşımları; bronz ve pirinç ve her ikisi de dövme ve dökme alaşımları gibi gruplara ayrılabilir. Yataklarda kullanılan bronz alaşımları bileşimlere göre kalay ve kurşun bronzu olmak üzere iki gruba ayrılabilir.

Dökülen kalay bronzu grubuna: G-SnBzl4 (% 86 Cu, % 14 Sn) ve G2-SnBzl2 (% 88 Cu, % 12 Sn) alaşımları girmektedir. Dövülebilen bronz grubuna: CuSn8 (%9l Cu, %8,5 Sn, %4’e kadar P) ve MSnBz4Pb (% 92 Cu, % Sn, %4 Zu, %1’e kadar P) bu gruba dahil edilmektedir. Genellikle büyük kuvvetler ve orta hızlar için kalay bronzu uygundur. Ancak bu halde mil sertleştirilmiş ve taşlanmış olmalıdır. Aynı gruba, kızıl döküm olarak bilinen GZ-Rg5(%85 Cu,%5 Sn, %5 Zn, %5 Pb) GZ-Rg7(%83 Cu, %7 Sn, %4 Zn, %6 Pb)alaşımları da girmektedir; bunlar çok amaçlı yatak malzemeleridir.

Daha yumuşak bir malzeme olan kurşun bronzu grubuna: GPbBz25 (96 75 Cu, % 25 Pb), G-SnPbBz20 (56 75 Cu, %5 Sn, % 20 Pb) gibi dökülebilen alaşımlar girmektedir.

Pirinç grubundan yatak malzemesi olarak özel pirinç CuZn31Si (%68 Cu, %1 Si, 0,8’e Pb kalan Zn) kullanılmaktadır.

Bronz ve pirinç yatakları burç şeklinde imal edilmektedir.

c. Sinterlenmiş malzemeler: Toz metalürjisi yoluyla elde edilen bu malzemeler, bir kalıp içinde istenilen şekli almak üzere preslenir, ocakta sinterlenir ve bu işlem sonunda içinde çok küçük mikroskobik boşluklar bulunan bir malzeme elde edilir. Bu boşluklardan dolayı sinterlenmiş malzemeler hacimlerinin %20 ila 35 ine kadar yağ emebilirler. Çalışma sırasında sürtünmenin bir sonucu olarak oluşan sıcaklığın etkisiyle, malzemenin parçacıkları genleşir ve bunların arasında bulunan boşluklar küçülür. Böylece boşluklarda bulunan yağ çalışma yüzeyine iletilir. Böylece kendi kendini yağlayabilen ve gözenekli yatak denilen bir sistem ortaya çıkar.

Genellikle sinterlenmiş malzemelerin mukavemeti, döküm yoluyla elde edilen yatak malzemelerinkinden çok daha azdır. Bileşiminde %90 bakır, %10 kalay ve bazı hallerde %1 ila 3 grafit bulunan sinter bronzu en iyi netice veren yatak malzemesidir. Diğer bir yatak malzemesi de sinter demir olup hem daha ucuz, hem de mukavemeti daha yüksektir. Ancak bunun sürtünme özellikleri, sinter bronzunkinden daha az olduğundan özellikle küçük hızlarda kullanılmalıdır.

d. Diğer madensel yatak malzemeleri: Bu gruba pratikte sınırlı olarak kullanılan, kadmiyum, gümüş, alüminyum alaşımları ve dökme demir girmektedir.

Kadmiyum alaşımları (%98 kadmiyum, %2 nikel veya %98 kadmiyum, %1 gümüş ve %l bakır) sürtünme katsayısı küçük, yorulma mukavemeti ve yük taşıma kabiliyeti yüksek olan bir yatak malzemesidir.

Gümüş alaşımları büyük dinamik zorlanmalar gören yataklarda, başka yatak malzemelerinin yetersiz olduğu yerlerde, kullanılmaktadır. Bu malzemeden yapılan yataklarda genel olarak çelik zarf üzerine galvanik yolla çok ince bir gümüş tabakası, bunun üzerine 0,025 ila 0,125 mm kalınlığında kurşun tabakası ve bunun üzerine de korozyondan koruyucu indiyum tabakası oturtulur.

Bazı özel araba ve uçak motor yataklarında kullanılan kadmiyum ve gümüş alaşımları oldukça pahalı malzemelerdir.

Alüminyum alaşımları (%6 ila 7 kalay, % 1,5 ila 2,5 silikon ve az miktarda bakır ve nikel) korozyona dayanıklı ısı iletkenliği iyi ve aşınma özellikleri beyaz metalinkine yakın olan bir yatak malzemesidir. Bu alaşımların başlıca mahzuru ısıl genleşme katsayılarının büyük olmasıdır; ayrıca nispeten sert olması nedeniyle gömme kabiliyeti düşüktür.

Çok düşük hızlarda ve basınçlarda yatak malzemesi olarak lamelli (GG-20, GG-25) veya küresel (GGG) dökme demir kullanılmaktadır.

Gerek alüminyum, gerekse dökme demir oldukça sert oldukları için mili aşındırabilir, hatta yenme olayı dahi meydana gelebilir. Bu nedenle bu malzemelerin uygulama alanları oldukça sınırlıdır.

Beyaz metal, gümüş, kadmiyum alaşımları yumuşak oldukları için sertleştirilmemiş mil ile de çalışabilirler. Diğer yatak malzemelerinden iyi sonuç alınabilmesi için milin sertleştirilmesi gerekir.